Điều 346 Bộ luật Dân sự 2015 quy định quyền cầm giữ tài sản như sau: “Cầm giữ tài sản là việc bên có quyền (sau đây gọi là bên cầm giữ) đang nắm giữ hợp pháp tài sản là đối tượng của hợp đồng song vụ được chiếm giữ tài sản trong trường hợp bên có nghĩa vụ không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ”. Căn cứ pháp lý này cho phép người thuê nhà cầm giữ nhà thuê khi chủ nhà vi phạm nghĩa vụ trả cọc.
Điều kiện thực hiện quyền cầm giữ nhà thuê bao gồm:
- Người thuê nhà đang nắm giữ nhà một cách hợp pháp.
- Nhà thuê là đối tượng của hợp đồng.
- Chủ nhà không thực hiện nghĩa vụ trả tiền tiền hoặc không thực hiện đúng nghĩa vụ trả tiền cọc theo thỏa thuận trong hợp đồng.
Thông thường các bên thường thỏa thuận việc hoàn trả tiền khi kết thúc hợp đồng. Chủ nhà có nghĩa vụ trả lại tiền cọc trong thời hạn thỏa thuận hoặc theo quy định pháp luật. Việc không trả tiền cọc đúng hạn hoặc không trả đủ tiền cọc tạo cơ sở cho người thuê nhà thực hiện quyền cầm giữ tài sản. Quyền cầm giữ nhà tạo áp lực buộc chủ nhà thực hiện nghĩa vụ trả lại tiền.
Các nghĩa vụ phải tuân thủ khi cầm giữ nhà
Người thuê nhà phải nắm được nghĩa vụ khi cầm giữ nhà để tránh vi phạm pháp luật. Điều 349 Bộ luật Dân sự 2015 quy định nghĩa vụ của người cầm giữ tài sản. Việc không làm thủ các nghĩa vụ này có thể dẫn đến hậu quả pháp lý nghiêm trọng. Các nghĩa vụ của bên cầm giữ gồm:
- Giữ gìn, bảo quản tài sản cầm giữ.
- Không được thay đổi tình trạng của tài sản cầm giữ.
- Không được chuyển giao, sử dụng tài sản cầm giữ nếu không có sự đồng ý của bên có nghĩa vụ.
- Giao lại tài sản cầm giữ khi nghĩa vụ đã được thực hiện.
- Bồi thường thiệt hại nếu làm mất hoặc hư hỏng tài sản cầm giữ.
Ngoài ra, bên cầm giữ tài sản cần lưu ý đến quy định xác lập quyền cầm giữ tài sản được quy định tại Điều 347 Bộ luật Dân sự 2015 như sau:
- Cầm giữ tài sản phát sinh từ thời điểm đến hạn thực hiện nghĩa vụ mà bên có nghĩa vụ không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ.
- Cầm giữ tài sản phát sinh hiệu lực đối kháng với người thứ ba kể từ thời điểm bên cầm giữ chiếm giữ tài sản.
Chấm dứt việc cầm giữ nhà
Thông thường trong các trường hợp này thì việc cầm giữ nhà thuê chấm dứt khi chủ nhà thực hiện đầy đủ nghĩa vụ trả tiền theo sự thỏa thuận. Điều 350 Bộ luật Dân sự 2015 quy định các trường hợp chấm dứt quyền cầm giữ tài sản. Theo đó, cầm giữ tài sản chấm dứt trong trường hợp sau đây:
- Bên cầm giữ không còn chiếm giữ tài sản trên thực tế.
- Các bên thỏa thuận sử dụng biện pháp bảo đảm khác để thay thế cho cầm giữ.
- Nghĩa vụ đã được thực hiện xong.
- Tài sản cầm giữ không còn.
- Theo thỏa thuận của các bên.
Thỏa thuận giữa các bên về việc chấm dứt cầm giữ nhà có thể bao gồm thời hạn cụ thể, điều kiện thanh toán và trình tự giao dịch. Hợp đồng thuê nhà nên xác định rõ các điều khoản này để tránh tranh chấp. Việc thương lượng và đạt được sự đồng ý sẽ giúp giải quyết vấn đề một cách hòa bình.
Bàn giao nhà sau khi chấm dứt cầm giữ phải được thực hiện theo đúng thủ tục và có xác nhận bằng văn bản. Biên bản giao nhà cần xác định tình trạng hiện trạng của tài sản, các thiết bị đi kèm và xác thực ký tên của các bên. Việc lập biên bản giúp tránh tranh chấp phát sinh sau này về tình trạng nhà thuê.
Các bên nên yêu cầu Thừa phát lại lập vi bằng ghi nhận sự thỏa thuận giữa các bên về việc chấm dứt cầm giữ nhà, việc bàn giao nhà cũng như việc hoàn trả lại cọc cho người thuê. Vi bằng ghi nhận hiện trạng nhà cho thuê, kiểm kê tài sản đính kèm khi bàn giao nhà, việc hoàn trả lại tiền cọc và sự thỏa thuận về việc chấm dứt cầm giữ nhà là chứng cứ để các bên thực hiện khi thanh lý hợp đồng, cũng như là cơ sở để giải quyết tranh chấp (nếu có) về sau.











